Το 2012, μετά από πολύ καιρό -15 περίπου χρόνια- ένας Ιταλός, παλιός φίλος επικοινώνησε μαζί μου μέσω e-mail. Τον είχα γνωρίσει κατά τη διάρκεια της φοιτητικής μου ζωής στην Κοπεγχάγη. Μου έγραφε ότι, αφού είχε δουλέψει επί 20 χρόνια στην Δανία, αποφάσισε να επιστρέψει στη Σικελία. Έλεγε ότι το κλίμα στη Δανία δεν ήταν ευχάριστο πια και ότι υπήρχε δυσφορία και εχθρική συμπεριφορά προς τους μετανάστες, όπως ήταν και αυτός, παρά τα 20 χρόνια διαμονής του στη Δανία. Σίγουρα το χρώμα του δέρματος του δεν τον βοήθησε καθώς ήταν αρκετά σκούρο… Του απάντησα ότι και η ελληνική κοινωνία πιέζεται από τον μεγάλο αριθμό μεταναστών και ότι αυτό οδηγεί σε μια επικίνδυνη μεταστροφή πολλών ανθρώπων προς ακραίες και εχθρικές συμπεριφορές απένατι τους. Έλαβα την εξής απίστευτη απάντηση (σε ελεύθερη μετάφραση): “Και η Σικελία έχει γεμίσει από βρωμομετανάστες που έχουν γεμίσει τον τόπο και μας παίρνουν τις δουλειές. Θα έπρεπε να τους ρίξουμε όλους στη θάλασσα”! Έμεινα έκπληκτος από την απάντηση του. Μου φαινόταν απίστευτο το ότι το ίδιο άτομο, ενώ είχε ο ίδιος υπάρξει μετανάστης, ενώ είχε ο ίδιος βιώσει την εχθρότητα των “ντόπιων”, όταν γύρισε στην πατρίδα του ήταν τόσο εχθρικός προς τους άλλους ανθρώπους που αναζητούσαν την τύχη τους εκεί.
Έζησα, και δούλεψα, ο ίδιος στην Δανία κάτι παραπάνω απο δύο χρόνια (1996-98). Οι Δανοί, τότε, ήταν ένας λαός ιδιαίτερα φιλικός προς τους αλλοδαπούς. Έχοντας μία εύπορη και καλά οργανωμένη χώρα, με ένα πληθυσμό λιγότερο από 6 εκατομμύρια, δεν είχαν κανένα πρόβλημα να φιλοξενούν και άλλους και να τους αναθέτουν τις δουλειές που δεν επιθυμούσαν να κάνουν εκείνοι. Παρόλα αυτά τότε ξεκινούσε μία προπαγάνδα για τα πολλά προνόμια που παραχωρούσαν στους ξένους. Θυμάμαι ακόμα κάποια, σπάνια είναι η αλήθεια, δολοφονικά βλέμματα συντηρητικών Δανών που μου έδειχναν ότι είμαι εντελώς ανεπιθύμητος. Αλλά παράλληλα υπήρχαν πάρα πολλοί και εξαιρετικά φιλικοί Δανοί, καθώς και κάποια κολακευτικά βλέμματα θηλυκού ενδιαφέροντος προς τους “εξωτικούς”, μελαχρινούς αλλοδαπούς. Πρόσφατα διάβασα ότι το 2015 στην Δανία έγιναν 5 επιθέσεις ρατσιστικής βίας και ότι ψηφίστηκε νόμος ώστε να κατάσχονται μετρητά και κοσμήματα των μεταναστών, για όσους έχουν πάνω από 1500 ευρώ, για να καλύψουν τα έξοδα διαμονής τους. Συνειδητοποίησα ότι η προπαγάνδα, που ξεκινούσε το 1998, ωρίμασε και απέδωσε…
Ας κοιτάξουμε στα τελευταία 100 χρόνια της ανθρώπινης ιστορίας. Στη ναζιστική Γερμανία “οι άλλοι” ήταν οι Εβραίοι. Κακοί και μοχθηροί, διάβρωναν τις δομές του κράτους. Έπρεπε να εξοντωθούν. Μετά, στη Δυτική Ευρώπη, “οι άλλοι” ήταν οι κομμουνιστές. Και αυτοί ήταν κακοί και μοχθηροί, διάβρωναν τις δομές του κράτους. Και αυτοί έπρεπε να εξοντωθούν. Στην Ανατολική Ευρώπη, “οι άλλοι” ήταν οι μη κομμουνιστές και δεχόντουσταν ηλεκτροσόκ και ψυχοθεραπεία “μέχρι να συνέλθουν”. Τώρα, έχουμε “τους ισλαμιστές” και “τους τζιχαντιστές”. Παλιότερα, τον καιρό των Σταυροφοριών, υπήρχαν “οι άπιστοι”. Τον μεσαίωνα υπήρχαν “οι μάγισσες” και “οι αιρετικοί”. Πάντα υπήρχαν “οι άλλοι” που πάντα ήταν όλοι κακοί, υποχθόνιοι, υποκριτές, … και επομένως έπρεπε να εξοντωθούν. Είναι απολύτως αποδεκτό το να εξοντώνεις και να κάνεις κακό σε κάποιον, από τη στιγμή που είναι “άλλος”. Γιατί, καταρχήν, είναι διαφορετικός από εσένα, και επιπλέον είναι κακός. Τα μεγαλύτερα εγκλήματα στην ιστορία της ανθρωπότητας έγιναν, και γίνονται, στο όνομα “των άλλων”. Το ίδιο φτηνό κόλπο χρησιμοποιείται διαχρονικά και ξεγελάει τους ανθρώπους. Απλά λες: “Είναι διαφορετικοί από εσένα. Έχουν διαφορετικό χρώμα δέρματος ή έχουν διαφορετική θρησκεία ή διαφορετικά σεξουαλικά ενδιαφέροντα, διαφορετικό εισόδημα, διαφορετική δουλειά”, οτιδήποτε, αρκεί να διαχωρίζει μια ομάδα. Μετά τους ομαδοποιείς, τους ταυτίζεις: “Και είναι όλοι κακοί. Και είναι κακοί γιατί όλοι κάνουν τα εξής κακά πράγματα: …”. Και καταλήγεις: “Πρέπει να κάνουμε κακό στους κακούς”. Και δυστυχώς, είναι πολύ πιθανό σε αυτό το σημείο να έχεις έναν εξαγριωμένο όχλο που καίει μάγισσες, Εβραίους, αλλοδαπούς, ομοφυλόφιλους κτλ.
Στη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα των τελευταίων 6 χρόνων έχουμε επίσης πάρα πολλούς “άλλους” που δημιουργούνται για να καλύψουν τις ανάγκες και την ανικανότητα αυτών που υποτίθεται ότι μας καθοδηγούν. Έτσι έχουμε “τους συνταξιούχους με τις πολύ υψηλές συντάξεις”, “τους τεμπέληδες δημόσιους υπαλλήλους”, “τους πλούσιους φοροφυγάδες”, “τους επιχειρηματίες που δεν πληρώνουν το προσωπικό και το δημόσιο” και πιο πρόσφατα “τους αγρότες και τους ελεύθερους επαγγελματίες που φοροδιαφεύγουν” κτλ. Όλοι αυτοί πρέπει να τιμωρηθούν. Μόνο που, αν αθροίσεις τους παραπάνω, είναι όλη η ελληνική κοινωνία. Έτσι έχουμε τους “άλλους” να εναλλάσονται ανά τρίμηνο, ανάλογα με τις πολιτικές αναγκες.
Γιατί γίνεται αυτό; Ποιοί το χρησιμοποιούν αυτό; Θα απαντήσω με άλλο ένα πραγματικό παράδειγμα. Μια φορά μπήκα σε ένα τρομερά γεμάτο λεωφορείο. Είμασταν κολλημένοι ο ένας πάνω στον άλλο. Όμως, σε αντίθεση με άλλες παρόμοιες φορές, σε κάθε σημείο που το λεωφορείο άλλαζε ταχύτητα δεχόμουνα πολύ μεγάλη πίεση. Άρχισα να παρατηρώ γιατί συμβαίνει αυτό και είδα ότι σε κάθε αλλαγή ταχύτητας ένας ανόητος, αλλά και ύποπτος, τύπος έσπρωχνε με δύναμη μπρος-πίσω και συμπαρέσυρε 8-10 άτομα, που αυτά με τη σειρά τους έσπρωχναν άλλους, δημιουργώντας μεγάλη αναστάτωση. Άρχισα να τον παρατηρώ προσπαθώντας να καταλάβω τι κάνει. Μετά από 2-3 στάσεις άρπαξε το πορτοφόλι ενός επιβάτη και πετάχτηκε έξω τρέχοντας. Σκέφτηκα: “Στην αναμπουμπούλα, ο λύκος χαίρεται”. Ήταν μόνο ένας σε ένα ολόκληρο λεωφορείο. Και όμως κατάφερε να προκαλέσει τρομερή αναστάτωση σε ένα πολύ μεγάλο αριθμό ατόμων για να κάνει “τη δουλειά του”.
Υπάρχουν κάποιοι που εξειδικεύονται στο να προκαλούν αναστάτωση στους ανθρώπους και να υποδεικνύουν “άλλους που θέλουν να μας κάνουν κακό”. Όταν κάποιος κάνει αυτή τη δουλειά και σας αναστατώνει, κοιτάξτε τον καχύποπτα και σκεφτείτε ποιο σκοπό μπορεί να εξυπηρετεί. Υπάρχουν πραγματικοί επαγγελματίες του είδους. Τους φοβισμένους ανθρώπους μπορείς να τους ελέγξεις και να τους ξεγελάσεις πιο εύκολα. Και έτσι την ώρα που εμείς κοιτάζουμε “τους άλλους”, αυτοί μας κλέβουν το πορτοφόλι. Σίγουρα υπάρχουν καλοί και κακοί άνθρωποι. Όμως, υπάρχουν καλοί και κακοί Έλληνες, καλοί και κακοί αλλοδαποί, χριστιανοί, μουσουλμάνοι κ.ο.κ. Και οι κακοί είναι σίγουρα λιγότεροι. Απλά προκαλούν μεγάλη αναστάτωση και η ύπαρξη τους τονίζεται περισσότερο από την ύπαρξη των απλών και τίμιων ανθρώπων που κάνουν καθημερινά την δουλειά τους.
Το τέλος κάθε πολιτισμού στο παρελθόν ερχόταν μέσα από μία έκρηξη βίας και υλισμού. Η έξοδος του ανθρώπου από το σκοτάδι ερχόταν μέσα από μια πολιτιστική και πνευματική άνοδο και την επαναφορά των βασικών ανθρώπινων αξιών. Αυτή την εποχή έχουμε μπει στο λάθος δρόμο -της βίας και του υλισμού- τόσο ως χώρα όσο και ως Ευρώπη, και πρέπει να σταματήσουμε πριν να είναι πολύ αργά. Πρέπει να αποδοκιμάζουμε τα κηρύγματα μίσους απ’ όπου και αν προέρχονται. Η διέξοδος βρίσκεται στην κατανόηση και την αλληλοβοήθεια. Στο να βρίσκεις τι κοινό έχεις με τον άλλο και όχι τι σε χωρίζει από αυτόν. Ας μην παρασυρόμαστε από αυτούς που μας λένε πως η λύση βρίσκεται στο μίσος και την καταστροφή των άλλων. Ας δώσει ο καθένας μας έναν κόκκο ηρεμίας και συμπαραστασης στο περιβάλλον του. Έτσι θα ανατρέψουμε τα σχέδια των επαγγελματιών του φόβου. Και ίσως έτσι κάνουμε μια αρχή για να βρούμε το δρόμο προς την πραγματική έξοδο. Μια έξοδο για όλους. Και για εμάς και για “τους άλλους”.
Σταύρος Οικονομόπουλος.